Shizofrenija

Shizofrenija je psihički poremećaj, nepoznate etiologije, koja se karakteriše poremećajima mišljenja i opažanja, a afekat je neadekvatan ili otupljen.Bolesnici su bistre svijesti i očuvanih intelektualnih funkcija. Bolest je hronična, a tok oboljenja se karakteriše periodima pogoršanja i remisijama. U nastanku shizofrenije značajnu ulogu igraju biološki i psiho-socijalni faktori (genetski, anatomsko-morfološki, fiziološki, biohemijski, «shizofrenogena majka», životni stresni događaji itd.).

Simptomi shizofrenije dijele se na pozitivne i negativne.Negativni simptomi nastaju kao posljedica patoloških procesa u prefrontalnom korteksu, a manifestuju se povlačenjem u sebe, gubitkom inicijative, oštećenjem mišljenja i emocija. Pozitivni simptomi su halucinacije i sumanute ideje, a vjerovatno nastaju kao posljedica patoloških procesa u limbičkom sistemu.

RAZVOJ KLINIČKE SLIKE

Premorbidna ličnost

Većina shizofrenih bolesnika u periodu prije pojave bolesti pokazuju:

• -krajnju zavisnost (npr. spavaju u sobi sa roditeljima do kasne adolescencije),
• -stidljivost, povlačenje u sebe i socijalnu izolaciju,
• -asocijalno ponašanje.

Precipitirajući događaji

Populacije koje su češće izložene socijalnim i ekonomskim stresovima imaju znatno veći rizik. Da se u njihovim sredinama javi shizofrenija kod vulnerabilnih i nevulnerabilnih pojedinaca.

Početak bolesti

Najveći broj shizofrenika imaju početak bolesti u kasnoj adolescenciji ili ranoj fazi zrelog doba.Prosjek godina za početak prve psihotične epizode su srednje dvadesete, za muškarce i kraj dvadesetih za žene.

Početna klinička slika

Klinička slika shizofrenije se manifestuje akutnom, aktivnom i rezidualnom fazom.

Akutna faza se javlja kao:

• trema (karakteriše se anksioznošću, razdražljivošću i depresijom, što može da traje od nekoliko dana do više mjeseci),
• podmukla, prodromalna faza (karakteriše se povlačenjem iz društva, neobičnim ponašanjem, zapuštanjem lične higijene, čudnim vjerovanjem, čulnim obmanama, nedostatkom inicijative itd).
• aktivna faza se karakteriše pojavom halucinacija, sumanutih ideja, neadekvatnim ponašanjem.
• rezidualna faza ima simptome kao i prodromalna.

Razvijena klinička slika

Simptomi shizofrenije se manifestuju poremećajima:percepcije, afektiviteta, volje, mišljeja i ponašanja.

• -Perceptivni poremećaji (Kod shizofrene psihoze javljaju se čulne obmane: iluzije i halucinacije, i to:slušne, taktilne, olfaktivne ili gustatorne, a veoma rijetko vidne. Najčešće su slušne halucinacije. Bolesnik saopštava da čuje jedan ili više glasova koji govore o njemu.

• -Poremećaj afektiviteta (Afekat shizofrenih bolesnika je izmijenjen po kvalitativnom tipu, pa su zastupljeni simptomi: paratimija, paramimija, afektivna ravnodušnost, zaravnjenost ili pustoš.

• -Poremećaj volje (Simptomi poremećaja volje kod shizofrenih bolesnika su: abulija, hipobulija, negativizam i katatoni poremećaji.

• -Poremećaji mišljenja (Poremećaji mišljenja mogu biti formalni i sadržajni.Od formalnih najčešće su zastupljeni: blok, disocijacija, tangencijalnost misli.
• Sadržajni poremećajiobuhvataju sumanute ideje, koje se mogu ispoljiti kao ideje proganjanja (paranoidne), odnosa-da je pod kontrolom, da mu se misli čitaju, ideje ljubomore, krivice, veličine, religiozne i somatske.

TIPOVI SHIZOFRENIJE

• Hebefrena shizofrenija

Hebefrenija je oblik shizofrenije koji se javlja najranije, u adolescenciji, gdje dominiraju afektivne promjene.Raspoloženje je površno i neprimjereno, mišljenje je dezorganizovano, a govor nekoherentan.Izražena je težnja ka socijalnoj izolaciji.

• Shizofrenija simpleks

Simpleks ili jednostavni oblik shizofrenije ima postepen ili podmukao početak i progresivan razvoj, koji se manifestuje čudnim ponašanjem, nemogućnosti ispunjenja zahtjeva okoline i smanjenjem cjelokupne aktivnosti.

• Katatona shizofrenija

Manifestuje se izraženim psihomotornim poremećajima koji se mogu izmjenjivati između krajnosti kao što su hiperkinezija i stupor, ili pak automatska poslušnost i negativizam. Istaknuto obilježje ovog stanja mogu biti epizode snažnog uzbuđenja.

• Paranoidna shizofrenija

Paranoidna shizofrenija se javlja kasnije, tek u trećoj ili četvrtoj deceniji života, karakteriše se relativno trajnim ispoljavanjem paranoidnih ideja, koje su često udružene s halucinacijama, naročito slušnim i drugim čulnim obmanama. Nema poremećaja afekta, volje, govora i katatonih simptoma.

• Rezidualna shizofrenija

Bolest počinje kao hronično stanje shizofrenog oboljenja i veoma jasno postoji progresija od ranog do kasnog stadija.Karakteriše se dugotrajnim negativnim simptomima.

TERAPIJA

Hospitalizacija shizofrenih bolesnika može biti kratkotrajna i dugotrajna. Kratkotrajna hospitalizacija se koristi u slučaju akutnog pogoršanja (sumanute ideje, suicidalne, homocidalne, zastrašujuće halucinacije, ekstremna anksioznost, agresivnost, i nesposobnost da se pacijent brine o sebi). Dugotrajna hospitalizacija se primjenjuje kod onih bolesnika koji su težko invalidizirani i gdje lokalna društvena zajednica nije u stanju da podrži pacijenta da živi u porodičnim uslovima ili samostalno. S obzirom da je etiologija bolesti nepoznata, terapija nije etiološka. Terapeutski cilj je kontrola simptoma i socijalna rehabilitacija pacijenta. Dugotrajan tretman je neophodan kod svih shizofrenih bolesnika. Pozitivni simptomi (halucinacije, sumanute ideje i dr.) uspješno se kupiraju neurolepticima. Novi (risperidon, olanzepin) i atipični neuroleptik klozapin su donekle uspješni u tretmanu negativnih simptoma i ne izazivaju ekstrapiramidalne sporedne efekte. U liječenju se primjenjuju uz psihofarmakoterapiju, tj. neuroleptike, još i psihoterapija i socioterapija.