Celijakija

Definicija

Celijakija (Coeliakia ili glutenska enteropatija) je oboljenje proksimalnog dijela tankog crijeva, u kom postoje abnormalnosti mukoznog sloja a koje su izazvane trajnim nepodnošenjem glutena. Izostavljanje glutena iz ishrane dovodi do potpune kliničke i histološke remisije.

Etiologija

Precizan mehanizam nastajanje toksičnog efekta glutena (nalazi se u pšeničnom, raženom i ovsenom zrnu) nije jasan, mada ima dokaza da se radi o imunološkom poremećaju. Za mukozu tankog crijeva je najtoksičniji α-gliadin iz glutena, mada i druge frakcije glutena mogu imati jako citotoksično dejstvo. Oko 10% zdravih srodnika oboljelih od celijakije imaju atrofiju mukoze tankog crijeva, iako nemaju kliničke znakove bolesti. Tipično bolest počinje poslije nekoliko nedjelja ili mjeseci po uvođenju mješovite ishrane u mada bolest može početi i u bilo kom drugom uzrastu.

Klinička slika

Dojenče i malo dijete

Anamneza: dijete dobro napredovalo do uvođenja mješovite ishrane, od tada počinje da stagnira u težini, kasnije i da gubi, zaostaje u rastu i razvoju, slabog apetita, povraća, stolice su masne i obilne (ponekad u koliko dominira anoreksija može postojati uporna opstipacija),.

Klinički nalaz: hipotrofija, redukcija masnog tkiva, hipoplazija mišića, distenzija trbuha, sideropenijska anemija, stomatitis angularis, rahitis, ponekad hipoproteinemijski edemi.

Starije dijete

Ima sve, većinu ili samo poneki nabrojani simptom. Ponekad se manifestuje samo kao neobjašnjiva, uporna sideropenijska anemija, a ponekad je prvi simptom nizak rast ili dermatitis herpetoformis.

Kriterijumi za postavljanje dijagnoze celijakije su:

• Atrofija crijevnih čupica (resica) na biopsiji IV ili V stepena,
• Normalizacija biopsije poslije eliminacije glutena iz ishrane,
• Ponovna pojava histoloških promjena pri ponovnom davanju glutena,
• Neki autori uključuju kao kriterijum i postojanje laboratorijskih parametara malapsorpcije

Kad se u pacijenata sa karakterističnom kliničkom slikom nađe atrofija mukoze tankog crijeva na biopsiji, on se mora staviti na ishranu bez glutena. U početku eliminacione dijete obično se daje nešto veća količina proteina i kalorija od preporučene za uzrast da bi se omogućio “catch up” rast.

Pošto intolerancija gluena može biti i prolazna pojava potrebno je da se poslije izvjesnog vremena učini oralna provokacija glutenom. Vrijeme kada to treba učiniti nije sasvim jasno ali većina autora smatra da je to vrijeme pred polazak u školu, jer tada dijete mora da se hrani u kolektivu te izbjegavanje hrane koja sadrži gluten dovodi do socijalnih i psiholoških problema.

Komplikacije celijakije vezane za nutritivni status

• usporen rast, djeca sa celijakijom često imaju nizak rast, a posebno nisku težinu. U ishrani se moraju dati sve vrste hranjivih materija, oligoelemente i vitamine (ili bar A, D i C vitamin).
• sideropenijska anemija je veoma česta i zahtjeva primjenu preparata Fe i folata. U nekih pacijenata postoji i deficit Zn koji se koriguje njegovim davanjem.
• hipoprotrombinemija, je obično uzrokovana deficitom vitamina K i koriguje se njegovim davanjem pred biopsiju 1 mg I.M.
• Intolerancija laktoze, iako se javlja dosta često svega 5% zahtjeva redukciju laktoze u ishrani, ostatak oboljelih obično dobro eaguju na eliminaciju samo glutena.

Celijačna kriza, riječ je o djeci kod kojih je klinička slika bolesti veoma izražena, u kojih postoji teška dehidracija i malapsorpcija većeg broja sastojaka ishrane. Terapija se sastoji u primjeni I.V. rehidracije uz upotrebu pogodnih preparata mlijeka za realimentaciju (primjer: Pregestimil, Pregomin), a neki autori za najteže slučajeve preporučuju primjenu korfikosteroida.

Pacijenti sa celijakijom imaju u kasnijem životu povišen rizik od nastajanja maligniteta posebno limfoma tankog crijeva, a ishrana bez glutena ne štiti od nastajanja ove komplikacije.