Rod rubivirus

Ovom rodu pripada samo rubella virus, koji je po morfologiji, građi i veličini isti kao ostali togavirusi.  Od njih se razlikuje po biološkim osobinama i odsustvu antigenskih sličnosti.

Rubela je poznata od početka 19 vijeka kao blaga osipna bolest prvenstveno u dječijem uzrastu.  Nakon otkrića Grega, 1941g da rubela majke u ranoj trudnoći može izazvati razne embriopatije, do tada relativno benigna bolest dobija izuzetan značaj ne samo za pedijatre i ginekologe, već i za medicinu uopšte.  Rubela virus je prvi dokazani infektivni teratogeni agens.  Ovo otkriće otvara eru proučavanja i drugih mikroorganizama kao potencijalnih teratogenih agensa.

MORFOLOGIJA:Virion je sferičan, sastoji se od nukleokapsida i dvoslojnog lipoproteinskog omotača.  Genom je jednolančana, pozitivna RNA.

PATOGENEZA:Virus ulazi u organizam kroz sluznicu gornjeg dijela respiratornog trakta, a primarno mjesto replikacije su limfni čvorovi vrata.  Odatle limfotokom prodire u krvotok dovodeći do viremije.  Nakon pojave antitijela javlja se ospa, najvjerovatnije kao posljedica upale uzrokovane imunim kompleksima.  Pri primoinfekciji trudnice, rubela virus u toku viremije prelazi u placentu izazivajući vilozni placentitis, sa promjenama u vidu endotelitisa krvnih sudova.  Prelaskom u fetalni krvotok virus može izazvati fokalne ili diseminovane promjene sa posljedičnim malformacijama jednog ili više organa.

KLINIČKA SLIKA

Stečena rubela.  Inkubacija najčešće traje 18 dana (14-21dan).  Bolest se manifestuje početnim kataralnim promjenama, a potom se javlja ospa i otok limfnih čvorova retroaurikularnih i potiljačnih.  Ospa se prvo javlja na licu, a zatim se širi na trup i ekstremitete.  Temperatura je obično blago povišena, a bolest je  kratkotrajna.  Komplikacije su rijetke:Često se javlja akutna poliartralgija i artritis, vrlo rijetko prolazna trombocitopenija i hemolitična anemija.

Najteža komplikacija je postinfektivni encefalomijelitis i encefalopatija sa smrtnošću od 20%.

Infekcija sa ovim virusom može proteći i asimptomatski ili bez ospe.  Reinfekcije su moguće i poslije prirodno i vještački stečenog imuniteta.  Protiču subklinički i mogu se dijagnostikovati samo četverostrukim porastom titra antitijela.  U toku reinfekcije ne dolazi do viremije tako da kongenitalna infekcija predstavlja izuzetnu rijetkost.

Kongenitalna rubela. Za razliku od benigne stečene, rubela u trudnoći može uzrokovati različita oštećenja ploda.  Infekcija majke prije začeća ne rezultira intrauterinom infekcijom.  Ali neposredno nakon začeća embrion je u opasnosti jer u toku viremije majke, virus prolazi placentarnu barijeru i može inficirati plod, zahvatajući mnoge organe.  Infekcija u prvom trimestru trudnoće ostavlja najteže posljedice, nakon koje 65-85% novorođenčadi pokazuje sekvele.

U patogenezi kongenitalne rubele značajna je perzistencija virusa u ćelijama ploda i njegovo prenošenje u novostvorene ćelije, čime usporava njihovo razmnožavanje i izaziva poremećaje organogeneze.  Najosjetljiviji su organi koji se najintenzivnije razvijaju u vrijeme infekcije.

Rubela u kasnoj trudnoći, nakon završene organogeneze, ne ostavlja značajnije posljedice na plod.  Posljedice intrauterine infekcije rubela virusom zavise od vremena nastanka i zahvaćenosti organa.  Vrlo rana infekcija rezultira spontanim pobačajem, a kasnije mogu nastati mrtvorodstvo, prijevremeni porođaj i mala težina ploda.  Najčešće kliničke manifestacije poslije rođenja su:srčane mane, senzorna gluhoća, oštećenja oka (katarakta, glaukom, mikroftalmija, re-

tinitis), psihomotorna retardacija, hepatosplenomegalija.  Kao rijetke kasne sekvele mogu se javiti neurološke manifestacije i dijabetes.

EPIDEMIOLOGIJA

Virus je prisutan u cijelom svijetu.  Izvor infekcije je samo čovijek, obolio ili asimptomatski inficiran.  Virus se izlučuje preko nazofaringealnog sekreta a prenosi aerogeno.  Poslije preležane rubele ostaje doživotan imunitet.  Reinfekcije predstavljaju rijetkost.

VIRUSOLOŠKA DIJAGNOSTIKA

Etiološka dijagnoza može se postaviti izolacijom virusa i serološki.  U dijagnostici stečene rubele najčešće se koriste serološke metode, a ređe izolacija iz nazofaringealnog sekreta.

Izolacija se mnogo češće koristi u dijagnostici kongenitalne rubele, zato što inficirano novorođenče dugo izlučuje virus.  U tu svrhu koriste se nazofaringealni sekret, feces, urin i likvor.  Za izolaciju se koriste primarne kulture ćelija.  Za postavljanje prenatalne dijagnoze kongenitalne infekcije koristi se tehnika hibridizacije nukleinskih kiselina iz biopsije horionskih resica.

U svakodnevnoj dijagnostici serološke tehnike su metod izbora i za stečenu i za kongenitalnu infekciju.  Koriste se klasične metode (RVK, RIH, radijalna hemoliza) i savremene metode sa obilježenim antitijelima (IIF, ELISA).  Nalaz IgM antitijela u serumu novorođenčeta siguran je dokaz intrauterine infekcije.

TERAPIJA:Ne postoji pouzdano antivirusno sredstvo za liječenje rubele.  Amantadin usporava razmnožavanje virusa in vitro, ali ne pokazuje klinički efekat.