GAMAHERPESVIRINAE

EPSTEIN – BARR VIRUS (EBV)

EPSTEIN – BARR VIRUS

1964 godine Epstein i Barr otkrili su u kulturi limfoblastoidnih ćelija iz Burkittovog limfoma virus, sličan ranije poznatim herpes virusima.

MORFOLOGIJA:morfološki je identičan sa ostalim herpes virusima, sa DNA genomom,  nukleokapsidom kubične simetrije i lipoproteinskim omotačem.  Genom je linearna, dvolančana DNA.  Kao i ostali herpes virusi razvija latentnu infekciju u napadnutom organizmu.  Virusni genom se ne integriše u ćelijsku DNA, nego perzistira u formi cirkularnog episoma.  Ovakva

episomalna DNA može se aktivirati i izazvati litičku infekciju sa uništenjem ćelije.

Antigena građa EBV je veoma složena.  Virusni genom kodira više od 100 proteina, ali je do sada samo mali broj identifikovan.  Do danas nije dovoljno poznata funkcija svih antigena, a u dijagnostici su najvažniji:virusni kapsidni antigen (VCA), rani antigen (EA), nuklearni antigen (EBNA), odnosno antitijela prema ovim antigenima.

Važna biološka osobina EBV je sposobnost da in vitro izaziva blastnu transformaciju B-limfocita, stvarajući limfoblastoidnu kontinuiranu ćelijsku liniju, koja sadrži EBV genom.

EBV je snažan poliklonalni aktivator sinteze antitijela od strane B-limfocita.

PATOGENEZA:infekcija EBV najčešće nastaje putem orofaringealne sluznice, gdje se virus razmnožava u epitelnim ćelijama.  Virus je identifikovan i u vaginalnom i cervikalnom sekretu,

ali nije poznata uloga ovog puta prenošenja infekcije.  Razmnožavanje EBV u epitelnim ćelijama omogućava infekciju B-limfocita, naročito submukoznih.  Prisustvo EBV u epitelnim ćelijama i B-limfocitima izaziva intenzivan humoralni imuni odgovor sa širokim spektrom antitijela na različite virusne antigene, potpunim ćelijskim imunitetom i sekrecijom limfokina.

Smatra se da je za kontrolu EBV infekcije najznačajniji ćelijski imunitet.  Poslije manifestne ili asimptomske infekcije EBV perzistira doživotno u organizmu.  Reaktivacija virusa bilo da je simptomska ili asimptomska najčešća je u imunokompromitovanih.

KLINIČKA SLIKA:većina primarnih infekcija kod djece su asimptomske.  Kod adolescenata i mladih osoba, klasični sindrom koji se povezuje sa primarnom infekcijom je infektivna mononukleoza. 

Infektivna mononukeoza(IM):je akutna limfoproliferativna bolest, koja se razvija kod velikog broja adolescenata i mlađih osoba.  Ovo oboljenje se u više od 50% slučajeva klinički manifestuje.  Inkubacija traje 30-50 dana.  Karakteristični simptomi su:angina, povišena temperatura, malaksalost, glavobolja.  Prisutna je regionalna limfadenopatija, često splenomegalija, rjeđe hepatomegalija praćena žuticom.  IM je u većini slučajeva benigno oboljenje, posebno u djece.  Kod starijih klinička slika može biti teža, sa komplikacijama (neurološke, rjeđe-hepatične i hematološke).  Vrlo rijetko IM može prijeći u hronični tok i završiti sa limfoproliferativnim oboljenjem.  IM u trudnoći ne oštećuje fetus i nije indikacija za prekid trudnoće.

U imunokompromitovanih, naročito  poslije transplantacije organa često ima atipičan tok, sa digestivnim simptomima ili oštećenjem grafta. 

Hronična EB virusna infekcija:javlja se u vidu brojnih teških hematoloških poremećaja, hepatitisa i pneumonitisa sa visokom smrtnošću, kao hronična mononukleoza i sindrom hroničnog zamora.  Hronične EBV infekcije nisu dovoljno patogenetski razjašnjene.

Tumori:EBV je etiološki značajan za Burkitt-ov limfom i nazofaringealni karcinom, maligno oboljenje epitelnih ćelija.  U serumu ovih pacijenata prisutni su povišeni titrovi antitijela na virusne antigene.  U tumorskom tkivu mogu se otkriti DNA EB virusa i virusni antigeni.  Kod imunodeficijentnih bolesnika mogu se javiti B limfomi koji se dovode u vezu s EBV.

EPIDEMIOLOGIJA:EBV se prenosi najčešće salivom, rjeđe transfuzijom krvi, dok prenošenje seksualnim putem nije razjašnjeno iako je virus dokazan u cervikalnom sekretu.   Infekcija je široko rasprostranjena, najčešće se dešava u ranom djetinjstvu ili u pubertetu.

VIRUSOLOŠKA DIJAGNOSTIKA

Direktna detekcija:najspecifičnije i najosjetljivije metode za dokazivanje EBV genoma su Southern-blot, in situ hibridizacija i PCR.

Izolacija:virus se može izolovati iz pljuvačke, periferne krvi ili limfoidnog tkiva u kulturi humanih limfocita.

Serološka dijagnostika:je metod izbora u dijagnostici EBV infekcija.  Detekcija heterofilnih antitijela (Paul-Bunnel-ov test, Monosticon) koristi se za postavljanje dijagnoze IM (pozitivna u 80-85%).  Lažno negativne reakcije moguće su u djece ispod 5 godina, a lažno pozitivne u hematološkim malignitetima.

EBV specifičnim serološkim testovima moguće je određivati antitijela prema virusnim antigenima.  Razvijeni su testovi:IIF, IPA, ELISA.

TERAPIJA:nekoliko antivirusnih lijekova inhibiše EBV in vitro, ali ni jedan od njih nije dao značajnije efekte u kliničkoj primjeni.  Humani alfa-interferon smanjuje postotak ekskrecije EBV u recipijenata bubrega.