ALPHAHERPESVIRINAE

HERPES SIMPLEX VIRUS

Ovi virusi su veoma rašireni u humanoj populaciji.  Imaju širok spektar domaćina.  Mogu da se replikuju u različitim tipovima ćelija i inficiraju različite životinje.  Izazivaju niz oboljenja – od gingivostomatitisa do keratokonjunktivitisa, encefalitisa, genitalnih bolesti i infekcija novorođenčadi.  Herpes simpleks je klinički opis za vezikularni egzantem koji se najčešće javlja na koži i sluznici usana, usne duplje i genitalija.

MORFOLOGIJA:

Herpes simpleks virus se morfološki ne razlikuje od ostalih herpes virusa.  Genom je linearna dvolančana DNA.  Razlikuju se dva tipa HSV-1 i HSV-2.  Podjela se zasniva na serološkim razlikama.

PATOGENEZA:

HSV inficira ćelije kože ili sluznica, sa citolitičnim efektom, stvarajući vezikule na koži i ulceracije na sluznicama.  U toku primarne infekcije HSV se razmnožava lokalno i širi se per continuitatem, ćelijskim putem.  Viremija je kratkotrajna, ali se virus može diseminovati i u udaljene dijelove organizma, vjerovatno putem makrofaga.  Značajno je neurogeno širenje virusa do kraniospinalnih ganglija, pa tako orofacijalna infekcija dostiže do trigeminalnih, a genitalna do sakralnih ganglija, stvarajući latentnu infekciju.  Nije poznata priroda odgovornih ćelija u ganglijama, niti tačan mehanizam latencije.  Tehnikama hibridizacije moguće je dokazati virusnu DNA u ganglijama, ali nije poznato kako se ona integriše u hromozomsku DNA nedjeljivih neuronskih ćelija.  Reaktivaciju infekcije izazivaju druge infekcije, stres, iradijacija, hormonski poremećaji, medicinske intervencije i dr.  Izvor virusa su ganglije odgovorne za inervaciju mjesta rekurentne infekcije.  Promjene koje stvara HSV slične su kod primarnih i kod rekurentnih infekcija, ali se razlikuju po težini.  HSV-1 infekcije obično su ograničene na orofarinks, a virus se širi respiratornim kapljicama ili direktnim kontaktom sa inficiranom salivom.  HSV-2 obično se prenosi polnim putem.

KLINIČKA SLIKA:

HSV tip 1 i 2 daju različite kliničke slike, a infekcije mogu biti primarne ili rekurentne.  Primarne infekcije se javljaju kod osoba bez antitijela i većinom su inaparentne iako se stvaraju antitijela i uspostavlja latentna infekcija u senzornim ganglijama.  Rekurentne infekcije su česte.  HSV infekcija javlja se u svim starosnim skupinama.

• Orofaringealna bolest: Primarne HSV-1 infekcije su asimptomatske.  Simptomatska bolest najčešće se javlja kod male djece (1-5 godina) i zahvata bukalnu i gingivalnu sluznicu usta. Inkubacija je kratka, a bolest traje 2-3 sedmice.  Simptomi su povišena temperatura, bolovi u grlu, vezikule i ulceracije, edem, gingivostomatitis, submandibularna limfadenopatija, anoreksija i malaksalost.  Najčešća i najizrazitija promjena je gingivitis.   Rekurentnu bolest karakterišu grozdaste vezikule najčešće lokalizovane na ivici usne.
  
• Keratokonjunktivitis: Primarna infekcija sa HSV-1 može nastati na oku, izazivajući težak keratokonjunktivitis.  Recidivi bolesti su česti, javljaju se u obliku dentritičnog keratitisa, kornealnih ulceracija ili kao vezikule na ivici kapaka.  Kod recidivirajućeg keratitisa može doći do širenja u stromu korneae, zbog čega nastaju trajna zamućenja i sljepilo.
• Genitalni herpes: može biti primarni i rekurentni, sa jednom ili više anatomskih lokalizacija. Promjene mogu biti na sluznici (cerviks, vagina, uretra), koži genitalne i perianalne regije, duž puteva sakralnih nerava.  Lokalne promjene se ne razlikuju od ostalih oblika HSV infekcije.  Karakterišu ga vezikulo-ulcerativne lezije, koje su veoma bolne, a mogu ih pratiti visoka temperatura, malaksalost, dizurija i ingvinalna limfadenopatije.  Simptomatologija zavisi od lokalizacije.  Genitalni herpes obično izaziva HSV-2, mada i HSV-1 može biti uzročnik. Genitalna infekcija sa HSV-2 često se povezuje sa mogućim razvojem karcinoma grlića uterusa.  Najčešće se ovaj tip infekcije susreće kod prostitutki i promiskuitetnih osoba.
• Infekcije kože: neoštećena koža otporna je na HSV, pa su ove infekcije rijetke kod zdravih osoba.  Lokalizovane lezije izazvane sa HSV-1 ili HSV-2 mogu se javiti zbog kontaminacije abrazija sa virusom (traumatski herpes).  Kod osoba sa oboljenjima kože, kao što su ekcem ili opekotine ove infekcije su teške i opasne po život.
• Encefalitis:uzrokovan ovim virusom je teško oboljenje sa složenom kliničkom slikom.  Nakon nespecifičnih opštih simptoma, klinička slika završava teškim znacima oštećenja CNS (poremećaji ponašanja, pareze, govorni i vizuelni poremećaji, stupor i koma).
• Neonatalni herpes:nastaje kao posljedica prenošenja infekcije sa majke na plod, odnosno novorođenče.  Može nastati in utero, intrapartalno i postnatalno.  Neonatalna infekcija je uglavnom simptomatska, sa visokim letalitetom.  Posljedice zavise od stadija gestacije. Intrauterina infekcija može izazvati pobačaj, intrauterinu smrt poloda, prijevremeno rođenje ili rađanje u terminu sa kongenitalnim malformacijama novorođenčeta.  Najčešće su promjene na koži i očima.

Intrapartalna i postnatalna HSV infekcija manifestuju se u vidu:

• lokalizovanih projena (koža, oči, usta)
• encefalitisa
• diseminovane multiple infekcije (pluća, jetra, CNS i td.  )

HSV u imunokompromitovanih javlja se kao rekurentna infekcija.  Manifestuje se kao kutana infekcija-ekcem.  Prodorom u unutrašnje organe nastaju sistemska oboljenja, koja završavaju letalno.

EPIDEMIOLOGIJA:

Prirodni domaćin humanog virusa je čovjek, koji je i jedini rezervoar i prenosilac infekcije.  Virus se prenosi direktnim kontaktom putem salive ili drugih sekreta (iz oka, grla i genitalija).  Ulazna vrata infekcije su sluznica i oštećena koža.  Inkubacija je 7-15 dana.

VIRUSOLOŠKA DIJAGNOSTIKA:

Najpogodniji materijali za virusološku dijagnostiku su sadržaj vezikule ili bris sa mukokutanih promjena.  Mogu se koristiti i likvor, leukociti, bioptički materijal, rjeđe urin. Za direktnu detekciju virusa koriste se sljedeće metode:EM, DIF, IPA, ELISA, avidin-biotin sistem, DNA hibridizacija. Izolacija preko tkivnih kultura je najosjetljiviji metod za dijagnostiku svih oblika HSV infekcije. Serološka dijagnostika se može raditi širokom paletom testova:RVK, IIF, ELISA i dr.

TERAPIJA:

Oboljenje je obično bezazleno i ne zahtijeva medikamentno liječenje.  Teške mukokutane forme potrebno je zaštititi od sekundarne bakterijske infekcije.  Od specifičnih sredstava, lijek izbora je aciklovir.  Može se primjenjivati i.  v.   (teške forme), peroralno i u obliku kreme (HS kože i sluznica).

PREVENCIJA:

Zdravstveno vaspitanje i upotreba kondoma smanjuje mogućnost prenošenja genitalnog herpesa.  Posebnu pažnju treba posvetiti prevenciji neonatalnog herpesa.  Ako je infekcija majke nastala u prvoj polovini trudnoće, ne preporučuje se završetak trudnoće.  Za prevenciju intrapartalnog prenošenja infekcije jedina sigurna mjera je porođaj carskim rezom.

Postnatalna infekcija prevenira se izolacijom djece od inficiranih majki, kao i sprečavanje kontakta inficiranog bolničkog osoblja sa djecom.