Varicella

Varicella-Zoster Virus

(vodene ospice, kozice, srednje boginje)

Varičela je zarazna bolest virusne etiologije. Glavni klinički simptomi su

• vezikulozna ospa po koži, kosmatom dijelu glave i sluznici usne šupljine koja je mjestimična, polimorina i izbija na mahove.

Epidemiologija

Izvor bolesti je bolesnik. Bolest se prenosi kapljičnim putem, zatim direktnim i indirektnim kontaktom. Najčešće oboljevaju djeca predškolskog i školskog uzrasta. U gradovima se javlja endemski, ali su moguće i epidemije pogotovo u školama. Bolesnik je zarazan zadnjih dana inkubacije, zatim za čitavo vrijeme izasipanja i još 6 do 7 dana nakon početka erupcije. Imunitet nakon preležane bolesti je trajan.

Etiologija

Uzročnik varičele je virus koji spada u grupu herpes virusa. Slabo je otporan, pa brzo propada izvan čovječijeg tijela.

U početku bolesti nalazi se u respiratornom traktu, docnije u krvi i vezikulama.

Kod djece i mlađih osoba izaziva varičelu, a kod starijih osoba herpes zoster.

Patogeneza

• Virusi ulaze preko sluznice respiratornog trakta i tu se razmnožavaju, pa
• prelaze u krvotok (primarna viremija),
• pa u jetru i slezenu u kojima se stvaraju sekundarna žarišta.
• iz sekundarnih žarišta virusi ponovo dolaze u krv (sekundarna viremija), i preko krvi
• dospijevaju u organe za koje imaju poseban afinitet. To su u prvom redu koža, zatim sluznice, a u znatno manjoj mjeri pluća i centralni nervni sistem. Virusi u koži izazivaju hiperplaziju i nekrozu ćelija, zatim balonastu degeneraciju.

Klinička slika

Inkubacija traje 2 do 3 nedjelje. Tok bolesti možemo podijeliti na tri stadija: invazioni, osipni i stadij opadanja kruste.

Invazioni stadij kod odraslih traje 1 do 2 dana, a kod djece ga obično nema. Glavni simptomi su temperatura, glavobolja, povraćanje, malaksalost. Kod pojedinih bolesnika u ovom stadiju može se javiti i prodromalni raš, koji je eritematozan, skarlatiforman, urtikarijelan i rubeoliforman. Najviše ga imamo po trupu.

Osipni stadij traje 7 do 8 dana. Kada nisu izraženi prodromi osip je prvi znak bolesti. Ospa je vezikulozna. Javlja se pretežno noću i izbija na mahove. Svako izbijanje ospe praćeno je ponovnim skokom temperature. Ospa počinje kao makula, pa veoma brzo, za par sati, prelazi u papulu i vezikulu. Dok se na jednom mjestu pojavljuje, na drugim mjestima dostiže vrhunac razvoja, tako da na koži istovremeno vidimo sve razvojne faze ospe, od makule preko papule, vezikule i kruste, Vezikule su duguljaste ili okrugle ponekad elipsoidne, imaju izgled kapljice rose. Ako se dva prsta razvučemo kožu na kojoj se nalazi vezikula, na vezikuli se stvara nabor, jer je sadržaj pod malim pritiskom. U početku je sadržaj vezikule bistar, ali se ubrzo zamuti pod uticajem bakterija sa kože. Nakon nekoliko dana vezikule se sasuše i prelaze u kruste. Distribucija ospe je karakteristična. Ima je po čitavoj koži uključujući i kosmati dio glave. Istovremeno sa pojavom egzantema ili malo ranije javlja se i enantem. Najviše ga ima na sluznici usne šupljine, a ponekad i na drugim sluznicama i konjunktivima. Enantem se nešto razlikuje od egzantema. jer vrlo brzo dolazi do prskanja vezikula i stvaranja plitkih maceracija Kruste se ne stvaraju. Ospu prati svrbež po koži.

Stadij otpadanja krusta traje 7 do 8 dana. Kruste otpadaju ostavljajući iza sebe prvo crvenoplavkast trag, a docnije depigmentirane mrljice, koje nakon nekoliko nedelja potpuno isčeznu. Ožiljci u pravilu ne ostaju izuzev dubljih promjena na koži koje su posljedica sekundarne infekcije.

Klinički oblici

Varičele se mogu javljati kao laki i teški klinički oblici.

U lake kliničke oblike ubrajaju se

• Abortivni oblik kod koga se ospa i ne razvije do vezikule, nego ostane na stadijumu papule (Roseola varicellosa)
• Atenuirani oblik koji ima veoma mah broj eflorescencija.

Teški oblici su:

• Varicella bulosa sa krupnom ospom u vidu mjehura radi slivanja vezikula, toksemijom a ponekad i letalnim ishodom.
• Varicella ulcerosa je posljedica sekundarne infekcije mjehurića stafilokokom i streptokokom i njihovog zagnjojavanja, zbog čega nastaju ulceracije, a docnije ostaju i ožiljci
• Varicella gangrenosa se javlja kod alergične djece, kso posljedica infekcije anaerobima, zbog čega je koža suha i crna.
• Variciella hemorragiea se može javiti u dva oblika:

a)      hemoragična varičela u pravom smislu riječi, sa krvarenjem u samim eflorescencijama

b)      purpura varicellosa sa hemoragičnom dijatezom koja je mnogo opasnija.

Komplikacije

U toku varičela komplikacije prema mehanizmu nastanka možemo podijeliti na:

1. Komplikacije koje su posljedica bakterijalne infekcije. Ovamo spadaju apscesi, furunkuli, flegmone, gnojni limfadenitis i eventualnosepsa.
2. Komplikacije koje su posljedica djelovanja virusa lokalno ili na unutrašnje organe.

• To su pseudokrup, ako su eflorescencije lokalizovane na sluznici larinska ili oštećenje vida ako su lokalizovane na oku, zatim atipična pneumonija i miokarditis.

1. Nervne komplikacije, encefalitisi i encefalomeningitisi javljaju se 5 do 10 dana bolesti, i veoma su rijetke. Kliničkom slikom dominiraju simptomi malog mozga, ataksija, adiadohokineza, vrtoglavica ,smrtnost je do 10%.

Dijagnoza

Postavlja se na osnovu epidemioloških podataka i dosta tipične kliničke slike. U nejasnim slučajevima, a pogotovo ako postoji i najmanja sumnja na variolu treba izvršiti i laboratorijska ispitivanja i to pregled virusa elektronskim mikroskopom, inokulaciju virusa na kulturi tkiva, imunoprecipitaciju, imunofluorescenciju i reakciju vezivanja komplemenata.

Diferencijalna dijagnoza

U diferencijalnoj dijagnozi varičele dolaze u obzir sve bolesti koje imaju vezikulozan osip, kao:

• Variola,
• Vaccinia generalisata,
• Generalizirani oblik herpes simpleksa,
• Herpes zoster,
• Rikeciske boginje,
• Vezikulozni osipi kod enteroviroza (echo i coxackie)
• Difuzni oblik akne vulgaris, impetigo contagiosa, pemphigus neonatorum itd.

Najvažnije je razlikovati varičelu od variole, i u slučaju najmanje sumnje na variolu treba se poslužiti laboratorijskim pretragama.

Terapija

je simptomatska. U slučaju pojave sekundarnih infekcija treba primijeniti antibiotike. Prognoza varičela je dobra.

Profilaksa

Osim uobičajenih higijensko-profilaktičnih mjera nema druge mogućnosti profilakse. Jedino treba obratiti pažnju da se bolesnici koji boluju od malignih hematopatija i bolesnici koji su pod terapijom kortikosteroida sačuvaju od infekcije.