Rubeola

(rubeola, crvenka, crljenac)
Rubeola je akutna zarazna bolest virusne etiologije. Glavni klinički simptomi su:

• morbiliformna ili skarlatiformna ospa,
• povećanje svih limfinih žlijezda u prvom redu subokcipitalnih,
• karakteristična krvna slika.

EPIDEMIOLOGIJA

Rubeola se javlja svakih nekoliko godina u vidu većih i manjih epidemija, pretežno koncem zime i u proljeće. Oboljevaju najčešće djeca školskog uzrasta. Izvor infekcije je bolesnik, a bolest se prenosi direktno kapljičnim putem i dodirom. Infekeioznost nije velika. Nakon preboljele bolesti ostaje trajan imunitet.

ETIOLOGIJA

Uzročnik rubeole je virus koji je izoliran tek 1962. godine. U serumu inficirane osobe izaziva stvaranje neutralizirajućih antitijela.

PATOGENEZA

• Virus ulazi u organizam preko sluznice gornjih respiratornih puteva,
• Ulazi u krv, dajući viremiju.
• Kasnije se lokalizira na koži. Osim u krvi virusi se mogu još naći u faringealnom sekretu i u mokraći.

KLINIČKA SLIKA

• Inkubacija kod rubeole iznosi 2 do 3 nedelje. Bolest se može podijeliti na tri stadija:
• Kataralni stadij je veoma kratak, iznosi nekoliko sati do 24 sata. Kod velike većine bolesnika, osobito kod djece ovog stadija i nema, ili se očituje nejasnim simptomima. Glavni simptomi su temperatura, lak katar konjunktiva i gornjih respiratornih puteva i enantem.
• Osipni stadij. Ospa kod rubeole se može pojaviti u samom početku bolesti ili nakon kataralnog stadija. Ospa je pretežno makulozna, ili makulopapulozna svjetloružičaste boje, češće ima sličnosti sa morbiloznom, rjeđe sa šarlahnom ospom. Evolucija i distribucija ospe slična je ospi kod morbila, ali se brže širi i brže nestaje, ne ostavljajući nikakvih tragova. Pored ospe za rubeolu je veoma karakteristična adenopatija. Povećanje može zahvatiti sve limfne žlijezde, a ponekad su povećane samo pojedine grupe žlijezda. Žlijezde su ponekad vidljive i bolne, ponekad se mogu dokazati samo palapapcijom. Nema periadenitisa. Povećanje žlijezda javi se sa ospom, rjeđe mu prethodi, a traje znatno duže, nekoliko sedmica pa i mjeseci. Ako postoji generalizirano povećanje limfinih žlijezda, onda je obično povećana i slezena. Karakteristična je i krvna slika. Leukopenija, relativna limfocitoza, plazmocitoza i eozinofilija, pa se krvna slika kod rubeole naziva »šarena«.
• Stadij rekonvalescencije. Kod rubeole se svi simptomi brzo stišavaju. Ospa traje svega 2 do 3 dana, nestaje bez ikakvih tragova, samo i dalje perzistiraju povećane limfne žlijezde.

KLINIČKI OBLICI

Rubeola je uglavnom, blago oboljenje. Česte su inaparentne infekcije, a ima abortivnih i diskretnih oblika. Teški oblici se veoma rijetko susreću i to za vrijeme velikih epidemija.
Komplikacije su veoma rijetke i bezazlene, izuzev encefalitisa. Najvažnije su: Upala srednjeg uha, angine, pneumonije, monoartritisi i poliartritisi. Zglobovi su otečeni i bolni. Bol i otok traje svega nekoliko dana. Sekvela nema.
Trombocitopenična purpura se obično javlja u rekonvalescenciji. Broj trombocita je snižen, produženo je vrijeme krvarenja i retrakcije koaguluma. Purpura traje nekoliko dana do nekoliko sedmica.
Dijagnoza se postavlja na osnovu epidemioloških podataka, kliničke slike i krvne slike. Dolazi u obzir i sereloška potvrda dijagnoze.

DIFERENCIJALNA DIJAGNOZA

Diferencijalno dijagnostički dolaze u obzirslijedeća oboljenja:

• Morbi1i (mitigirani oblici),
• Eritema infekciozum,
• Infekcije echo i coxackievirusima,
• Toksični egzantemi,
• Rubeoliformni egzantemi i kod drugih zaraznih bolesti u prodromalnoj fazi bolesti itd.

Prognoza je veoma dobra. Terapija je simptomatska.

KONGENITALNA RUBEOLA

Ako žena u prva tri mjeseca trudnoće oboli od rubeole može doći do abortusa, intrauterine smrti fetusa ili kongenitalnih malformacija. Te malformacije su slijedeće:

• katarakta i glaukom na očima,
• gluhoća,
• otvoren duktus arteriozus i foramen ovale, stenoza plućne arterije na srcu,
• zapažene su i malformacije na zubima, dugim kostima, hepatomegalija i splenomegalija, mikrocefalija, zaostajanje u duševnom razvoju itd.
• Kakve će se malformacije pojaviti kod djeteta zavisi od toga u kojoj fazi razvitka embrija je došlo do prodora virusa rubeole u embrio. Najkritičnije razdoblje je prvih 8 nedjelja trudnoće.

Procenti defektne djece čije su majke u prva tri mjeseca trudoće oboljele od rubeole su prema pojedinim autorima različiti i kreću se od 25 do 80%.