Pestis – kuga

Definicija

Kuga (pestis) je teška zarazna bolest bakterijalne etiologije, koja spada u grupu zoonoza i karantenskih bolesti. Klinički se može manifestovati kao zapaljenje limfnih žlijezda, zapaljenje pluća ili sepsa.

Epidemiologija

Još i danas kuga vlada endemski u nekim krajevima Azije i Afrike, odakle se povremeno prenosi u druge krajeve svijeta. Izvor infekcije su glodari u prvom redu miševi i pacovi. Među glodarima bolest se prenosi preko buha, a buhe prenose bolest i na čovjeka. Infekcia se može prenijeti i direktno do bolesnika kapljičnim putem, ako on boluje od plućne kuge.

Etiopatogeneza

Uzročnik kuge je gram negativan kokobacil, Yersinia pestis (Pasterella pestis). Patogen je za glodare i čovjeka i posjeduje endotoksine. Ulazna vrata su koža, rjeđe sluznice. Uzročnici dospiju do regionalnih limfnih žlijezda, oslobađaju endotoksine i izazivaju otok limftiih žlijezda i opštu intoksikamiju. Patogeni proces se može na ovome i zaustaviti, ali uzročnici krvnim i limfnim putem mogu prodrijeti i do drugih limfnih žlijezda, dajući generalizaciju limfadenopatiju i sepsu ili hematogenim i aerogenim putem doći u pluća i izazivati pneumoniju.

Klinička slika

Inkubacija kod kuge traje jedan do pet dana. Razlikuju se tri klinička oblika: bubonski, plućni i septikemični.

• Bubonska kuga je najlakši, ali najčešći oblik bolesti. Na ulaznim vratima infekcije obično na nozi, može se pojaviti mjehurić ispunjen gnojnohemoragičnim sadržajem, ali to je veoma rijetko. Ubrzo se pojavi otok regionalnih limfnih žlijezda koje su bolne na palpaciju. Ovaj otok može spontano regresirati, ali se češće zagnoji i gnoj se drenira. Rjeđe budu zahvaćene i druge limfne žlijezde ili se bolest komplikuje sepsom i upalom pluća. U početku bolesti izraženi su i opšti simptomi sa umjerenom temperaturom, a kada se žlijezde počinju zagnojavati opšti simptomi se pogoršavaju, temperatura poraste i ostaje visoka sve dok se zagnojene žlijezde ne počnu drenirati.
• Septikemični oblik je najteži oblik kuge. Može nastati primarno, ili sekundarno u toku bubonskog oblika. Početak je brutalan, sa veoma teškim infekeioznim i toksičnim simptomima, hepatosplenomegalijom i difuznim krvarenjem po koži. Evolucija je veoma brza i bolest se letalno završi za 2 do 3 dana u komi.
• Plućna kuga je isto tako težak oblik kuge. Inkubacija varira od nekoliko sati do 10 dana. Početak bolesti je nagao sa visokom temperaturom tresavicom, probadanjem u prsima, dispneom i kašljem. Kašalj je produktivan, a sputum je sluzavo-krvav. Smrt nastupa za nekoliko dana, obično pod slikom edema pluća.

Dijagnoza

Postavlja se na osnovu kliničke slike, epidemioloških podataka, a dokazuje se izolacijom uzročnika iz gnoja, sputuma i krvi. Dolaze u obzir i serološke pretrage, ali su titrovi niski 1:10 do 1:50 (RVK).

Diferencijalna dijagnoza

U diferencijalnoj dijagnozi bubonske kuge dolazi u obzir tularemija, bolest ogreba mačke, crni prišt i piogene infekcije limfnih žlijezda.

Kod plućne kuge dolaze u obzir pneumonije druge etiologije u prvom redu pneumonija u toku antraksa i gripe. Septikemički oblik može imati sličnosti sa septikemijama druge etiologije, u prvom redu sa meningokoknom sepsom, zatim sa rikeciozama i salmonelozama.

Prognoza

Kod neliječenih bolesnika smrtnost kod kuge je uglavnom visoka, kreće se uglavnom i do 60%, a kod plućnog i septičnog oblika, gotovo i do 100%. Uvođenjem antibiotske terapije prognoza bolesti je znatno poboljšana i smrtnost je smanjena na svega 5 do 10%.

Terapija

Terapija je etiološka i simptomatska. Od antibiotika najbolje djeluje streptomicin sam ili u kombinaciji sa drugim antibioticima.

Profilaksa

Sastoji se u strogoj izolaciji oboljelih, nadzora nad endemskim područjima, dezinfekcijom i deratizacijom brodova koji dolaze iz endemskih područja.