Tuberkulostatici

Hemoterapija tuberkuloze je komplikovana i dugotrajna zbog posebne prirode uzročnika:

- intracelularni paraziti

- posebna građa koja im omogućava veliku otpornost na vanjske utjecaje

- često su metabolički inaktivni kroz više godina

- žarišta tuberkuloznog procesa (čvorići) su nedovoljno opskrbljeni krvlju tako da hemoterapijska sredstva teško dolaze do njih

- često se razvija rezistencija na pojedine lijekove

Zbog svega ovoga i još malog miliona stvari za lječenje tuberkuloze upotrebljava se kombinacija lijekova. Pri tome bi ta hemoterapijska sredstva mogli podijeliti na glavna i rezervna koja se koriste kada postoji neosjetljivost na neki od antibiotika glavne grupe ili u slučaju pojava neželjenih efekata.

Antituberkulotici se dijele na tri grupe

I grupa	II grupa	III grupa
Izonijazid	Kapreomicin	Tiosemikarbazon
Rifampicin	Cikloserin	Kanamicin
Streptomicin	Pirazinamid	Viomicin
Etambutol	Paraminosalicilna kiselina
Protionamid
Izoprodian

U liječenju se koriste kombinacije lijekova prve i druge grupe i prve i treće dok je kombinacija lijekova II i III grupe nedopuštena zbog velike toksičnosti.

Tretman tuberkuloze novotkrivenih slučajeva protječe u tri faze:

a. intezivna faza 6-9 mjeseci

b. stabilizirajuća faza 6-9 mjeseci

c. sigurnosna faza 6-12 mjeseci

ukupno po ovo šemi to iznosi oko 18-30 mjeseci

Izonijazid

- hidrazid izonikotinske kiseline i pirimidina

- Djeluje snažno baktericidno na mikobakterije u stadiju razvoja i razmnožavanja

- Koči sintezu mikoličkih kiselina koje su važan sastojak zida mikobakterija i taj mehanizam mu obezbjeđuje visoku selektivnost, a takođe i sprječava mehanizme ukrižene rezistencije sa etambutolom i rifampicinom

Farmakokinetika

- dobra i brza resorpcija per os

- raspodjela ravnomjerna po organizmu, prodire u sva tkiva i tekućine (uključujući i likvor) a prodire i u sirastu masu. Koncentracije u i i izvan ćelije su jednake.

- Metabolizira se preko jedne acetiltransferaze koja nedostaje u povelikom broju indoevropljana (brzi i spori acetilatori) zbog čega mogu nastati toksične hepatalne reakcije

-Izlučuje se urinom

Nuspojave

- relativno malo toksičan

- rjetko alergijske reakcije

- vrlo rijetko poremećaji cns (konvulzije, ataksija, parestezije, smetnje vida) ili poremećaji pns-a (periferni neuritis), a sve zbog nedostatka piridoksina, tako da se poremećaji liječe uzimanjem većih doza piridoksina.

- Hepatitis kod sporih acetilatora (bilo da se radi o nedostatku ili kod starijih ljudi) može progredirati u hepatocelularnu nekrozu sa žuticom, učestalije kod alkoholičara

Upotreba

- liječenje tuberkuloze u kombinaciji sa drugim antituberkuloticima (posebno rifampicin)

- u profilaktičke svrhe daje se sam

kontraindikacije

- epilepsija

- hronični alkoholizam

- često se dodaju veće doze piridoksina da se smanje neželjeni efekti

Rifampicin

- polusintetski derivat jednog antibiotika iz Streptomyces mediterranei (rifamicin)

- djeluje baktericidno na različite bakterije u razvoju ali je najvažnije da djeluje na mikobakterije tuberkuloze

- djeluje vjerovatno tako što se veže na RNK polimerazu i tako sprječava sintezu RNK . Na humanu rnk polimerazu ne djeluje

Farmakokinetika

- dobro i brzo se resorbuje per os

- brzo se rasprostire u tkivima i tekućinama a nakuplja se u žuči u obliku jednog metabolita koji je gotovo jednako djelotvoran kao izvorna supstanca.

- Uzrokuje produkcije mikrosomalnih enzima pa se poluvrijeme eliminacije smanjuje za oko 14 dana za 40%, takođe smanjuje t_1/2 drugih lijekova

Nuspojave

- urin, znoj, suze mogu dobiti narandžastu boju

- alergija

- indukcija hepatalnih enzima

- kod insuficijentne jetre dovodi do produženja t_½

- na životinjama je primjećeno teratogeno dejstvo pa se kod trudnica ne daje

- ako bi se davao sam vrlo brzo se razvija rezistencija

upotreba

- u kombinaciji sa izonijazidom i etambutolom protiv tuberkuloze, lepre i atipičnih mikobakterijskih infekcija

Etambutol

- djeluje tuberkulostatski na uzročnike u razvoju

- mehanizam djelovanja nije poznat

farmakokinetika

- dobro se resorbuje iz Git-a

- dobro se distribuira po cijelom tijelu

nuspojave

- optički neuritis (sa gubitkom razlikovanja crvene i zelene boje) – reverzibilan, ovisan o dozi

- rijetki su probavni poremećaji

- i rijetke alergijske reakcije

upotreba

- rezistencija se razvija vrlo brzo pa se obavezno primjenjuje sa drugim antituberkuloticima

Streptomicin

Opisan posebno

Mehanizam djelovanja kako je opisano, stim što streptomicin slabo prodire u ćelije pa djeluje uglavnom na ekstracelularne mikobakterije.

Primjenjuje se kod bolesnika sa po život opasnim milijarnim rasapom tuberkuloze

Protionamid

-nema se šta reć

Pirazinamid

- sintetski pirazinski analog nikotinamida

- mehanizam djelovajnja nepoznat

farmakokinetika

- dobra resorpcija per os

- dobro se raspoređuje po organizmu

- izlučuje se mokraćom

nuspojave

- hepatoksičnost sa žuticom rijetko ali fatalno (u toku liječenja kontrolisati jetru obavezno)

- hiperuricemija i giht (inhibicija ekskrecije urata)

- git-

Para-amino-salicilna kiselina PAS

- odlikuje se visokospecifičnom antimikrobnom aktivnošću protiv mycobacterium tuberculosis

- mehanizam djelovanja slično sulfonamidima – kompeticija sa PAB-om.

Farmakokinetika

- dobra resorpcija

- dobro raspoređivanje, slabije prodire u likvor, dobro prodire u siraste mase

- brza ekskrecija preko bubrega, treba ga davati u velikim dozama i često

nuspojave

- velike količine, ružan ukus – gastrointestinalni poremećaji

- acetilirani metabolit je slabo topiv u kiseloj mokraći pa bi mogao stvarati kamence stog se mokraća treba alkalizirati

- danas se malo primjenjuje jer je podnošljivost drugih lijekova bolja

Cikloserin

- derivat Streptomyces-a

- koči sintezu ćelijskog zida

- znatna toksičnost uslovljava korištenje samo u iznimnim slučajevima

- otpornost se razvija polako i nema unakrsne rezistencije sa drugim lijekovima

Farmakokinetika

- vrlo se brzo resorbira per os

- vrlo se dobro raspoređuje u tkivima, tjelesnim šupljinama i tekućinama, intra i ekstracelularno

nuspojave

- neurotoksične reakcije (pospanost, glavobolja, vrtoglavica, psihoza, konvulzije) su najvažnije

upotreba

- iznimni slučajevi tuberkuloze

- infekcije atipičnim mikobakterijama

- nekad liječenje infekcija CNS-a sa nokardijom ako sulfonamidi nemaju učinka

Kapreomicin

- isto Streptomyces

- primjenjuje se isključivo intramuskularno

- sadrži četiri aktivne komponente a klinički se koriste IA i IB komponente

zbog ototoksičnosti i nefrotoksičnosti upotrebljava se samo u slučajevima rezistencije na druge antituberkulotike