Položaj, smještaj, držanje i stav ploda

(Situs, positio, habitus, presentatio)

Radi predviđanja roka i ishoda trudnoće, radi eventualne trijaže i terapije, kao i radi vođenja porođaja, potrebno je da ljekar još u trudnoći odredi kakav je odnos ploda prema materici, prema delovima tela majke i kakav je međusobni odnos pojedinih delova tela ploda.

To se postiže spoljašnjim i unutrašnjim pregledom trudnice ili porodiIje, korišćenjem ultrazvuka.

Prvu orijentaciju u tom pogledu izražavamo položajem, smeštajem, držanjem i stavom ploda.

SITUS – Položaj ploda

- odnos uzdužne osovine ploda prema udzužnoj osovini majke.

Situs longitudinalis – uzdužni položaj – ako su te osovine paralelne
Situs obliquus – kosi položaj – ako se sijeku ili je
Situs transversus – poprečni položaju ploda – takođe se sijeku.

Uzdužan položaj je najčešći i javlja se u 99% trudnoća. Uzdužan položaj može biti sa prednjačećom glavicom (presentatio capitis), ili karlicom ploda (presentatio pelvica). Glavica prednjači u 96%, a karlica u 3%. Uzdužan položaj je povoljan za porođaj pogotovo ako prednjači glavica. Kosi i poprečni položaj su nepovoljni, ipak, zbog eventualne mogućnosti spontane korekcije u uzdužan položaj, kosi položaj se smatra nešto povoljnijim.

POSITIO – Smeštaj ploda

- odnos leđa ploda prema trbušnom zidu majke.

Prvi položaj (positio sinistra) - Ako su leđa ploda okrenuta levoj strani trbušnog zida majke
Drugi položaj (positio dextra) a ako su leđa okrenuta prema desnoj strani

Pri tome i u jednom i u drugom slučaju leda ploda mogu da budu okrenuta više unapred ili više unazad, pa se prema tome razlikuje prvi ili drugi dorzoanteriomi, odnosno prvi ili drugi dorzoposteriorni smeštaj.

Smeštaj ploda u kosim i poprečnim položajima ne određuje se prema leđima, već prema glavici ploda. Kad je glavica prema levoj strani trbuha majke, reč je o prvom itd, pri tome leđa ploda mogu da budu okrenuta napred ili nazad, gore ili dole, te postoji prvi ili drugi dorzoanteriorni ili dorzoposteriorni, odnosno dorzosuperiomi ili dorzoinferiomi smeštaj. (dorzo – dolazi od leđa ploda – da se ne zbunjuješ više neno)

Mehanizam porođaja se u izvjesnoj meri razlikuje kod prvog i drugog smeštaja ploda, sam smeštaj ploda, ukoliko je položaj ploda povoljan, ne utiče mnogo na tok i ishod porođaja.

HABITUS – Držanje ploda

- odnos pojedinih delova ploda, određen oblikom i prostranstvom materične šupljine. Kako je materična šupljina jajolika, to je i plod prinuđen,da zauzme jajolik oblik.

- Fleksiono držanje – plod najčešće zauzima. Plod je duž cijelog kičmenog stuba lako savijen napred, i to naročito u predelu vrata, tako da bradicom dodiruje grudnu kost. Ručice i nožice ploda priljubljene su uz prednju stranu .rupa, savijene u velikim zglobovima i prekrštene preko grudi, odnosno preko trbuha. Pri fleksionom držanju, ako je glavica nad karličnim ulazom, prednjači potiljak ploda. Ovaj se stav zbog toga naziva potiljačnim i sreće se u 95% od 96% uzdužnih položaja sa prednjačećom glavicom.

- Defleksiono držanje, koje se javlja u 1% i pri kome je iz izvjesnih razloga, koji potiču od majke ili ploda, kičmeni stub ploda opružen a glavica zabačena unazad, te je bradica manje ili više udaljena od grudne kosti.

PRESENTATIO – Stav ploda

-odnos prednjačećeg dijela ploda prema karličnom ulazu majke. On se određuje prema delu ploda koji se nalazi neposredno nad karličnim ulazom trudnice.

Prsentatio occipitalis (potiljačni stav) – fleksioni habitus gdje glavica prednjači, a prednjačeća tačka je potiljak ploda. Ovo je najčešći položaj

Ako glavica prednjači a plod je više ili manje u defleksionom držanju (habitusu) onda prema stepenu opružanja ploda, tačka vodilja porođaja umjesto potiljka može da bude tjeme, čelo ili lice tj imamo tri defleksiona stava glavice ploda

Presentatio parietalis (tjemeni stav)
Presentatio frontalis (čeoni stav)
Presentatio facialis (lični stav)

Stav ploda bitno utiče na mehanizam porođaja. Za svaki od četiri stava ploda kada prednjači glavica postoji poseban mehanizam porođaja, mada se u principu razlikuju samo dva: mehanizam porođaja pri fleksionom i mehanizam porođaja pri defleksionom držanju.

Za porođaj je najbolje fleksiono držanje kada je tačka vodilja ploda potiljak, jer tada glavica ploda, kao njegov najčvršći dio, prolazi kroz porođajni kanal najmanjim prečnikom i najmanjim obimom (subokcipitobregmatični prečnik 9 cm, a obim glavice ovog prečnika 32 cm). Najnepovoljniji za porođaj je srednji stepen defleksije glavice, odnosno čeoni stav ploda, jer tada glavica kroz porođajni kanal prolazi mentookcipitalnim prečnikom koji iznosi 13 cm, a obim oko njega je 36 cm.

Ako umjesto glavice prednjači kailica ploda, onda zavisno od toga koji se dio ploda nalazi nad karličnim ulazom, može da postoji

nožni,
koljeni,
trtični
potpun karlični stav ploda

U slučaju poprečnih i kosih položaja, ako se na vrijeme ne izvrši korekcija nepovoljnog u povoljan položaj, obično prednjači rame ploda, pa je najčešće reč o