Gasoviti anorganski otrovi

UGLJEN MONOKSID (CO)

UGLJEN MONOKSID (OXYDUM CARBONICUM) je gas bez boje i mirisa, nešto lakši od vazduha, specifične težine 0,96. Stvara se kod nedovoljnog sagorijevanja, usljed nedovoljnog pristupa vazduha, bilo u zatvorenim prostorima, kod neispravnih peći, ako peć “ne vuče dobro pa se povraća” kod rada motora (garaže, tuneli), pri mangalama, bilo na otvorenom prostoru, oko zapaljene šljake.
Dalje, stvara se pri eksplozijama, u požarima, zatim redukcijom već stvorenog CO2 (CO2+C -> CO) kada se preko raspaljenog uglja stavlja novi sloj, i CO2 pri prolazu kroz ugljen biva redukovan. Jedan gram duvana daje 20 ccm CO.

Po porijeklu, trovanja ugljen monoksidom najčešće su zadesna, samoubilačka, dok su ubilačka znatno rjeđa. Emil Zola, francuski pisac, umro je od trovanja ugljen monoksidom (kamin bio zapušen).

Kliničke pojave trovanja, javljaju se, kada je koncentracija CO u vazduhu, oko 0,1%,
a kada u vazduhu ima 0,3-0,5% nastupa smrt.

Ugljen monoksid je krvni otrov i ima vrlo jak afinitet prema hemoglobinu, veže se sa hemoglobinom u karboksihemoglobin. Afinitet hemoglobina prema ugljen monoksidu, veći je više od 200x nego prema kiseoniku.

Smrt nastupa kao posljedica nasilnog hemijskeg, unutrašnjeg udušenja, a dijelom usijed samog toksičnog djelovanja na centralni nervni sistem.

HRONIČNO TROVANJE nastaje pri dugotrajnom djelovanju manjih koncentracija CO.
jedan od dominantnih simptoma hroničnog trovanja je umor
zatim glavobolja, vrtoglavica, apatija, smetnje u srčanom radu, u daljnjem toku mršavljanje, poremećaj u pamćenju, smanjena podražljvost prema alkoholu, smetnje sa strane neuro vegetativnog sistema, obično distoničnog tipa. Oporavljanje od trovanja traje dugo vremena, i često je skopčano s opasnim posljedicama trovanja.
To su krvarenje u mozgu (hemoragična purpura mozga), razmekšanja u području capsule int. nuclei lentiformis, nekroza paliduma, Amonovog roga, thalamusa.
PATOLOŠKO-ANATOMSKI NALAZ KOD TROVANJA UGLJEN MONOKSIDOM
Je vrlo karakterističan. Upadljiva je svijetlo crvena boja mrtvačkih mrlja, ali i mišići, krv i unutrašnji organi imaju svijetlo crvenu boju.
Izražena je hiperemija unutrašnjih organa, tačkasti krvni podlivi subendokardijalni, subepikardijalni, subpleuralni.
Ako je atmosfera bila zadimljena, može se naći gara u početnim organima za disanje.

Kvalitativno dokazivanje CO u krvi se vrši

• hemijskim reakcijama – pirogalolska proba, proba sa NaOH, sa taninom,
• kao i spektroskopski.

Kvantitativno dokazivanje CO u krvi vrši se

• -spektrometrijski i
• -plinskom hromatografijom

Ako se pomoću spektroskopa posmatra razblažena normalna krv, vidjet će se u žutoj oblasti spektra blizu D linije jedna apsorpciona traka, a u zelenoj oblasti blizu E linije druga, znatno šira. Ove dvije trake su karakteristične za HbO2. Po dokatku NH3, te dvije trake spojiće se u jednu (Stockes-ova traka). Kod trovanja sa CO, ako je u krvi HbCO, onda se one neće spojiti.

U ekshumiranim leševima ugljen monoksid se može naći dugo vremena nakon smrti (više mjeseci i godina).

Povećanje HbCO u krvi, može biti uzrokovano i strasnim pušenjem, što treba imati na umu u slučajevima sudsko-medicinskih ekspertiza.

CIJANOVODONIČNA KISELINA (HCN)

Cijanovodonična kiselina, cijanovodonik (HCS), modra kiselina acidum hydrocyanicum, je bezbojna lako isparljiva tečnost, miriše na gorki badem.
U prirodi se nalazi vezan za glikozide u gorkom bademu, košticama od breskvi, kajsija, višnji.

Kada je u gasovitom stanju lakša je od vazduha, ima jaku prodornu moć, prodire kroz sve rupe i pukotine. U tečnom obliku dolazi u ampulama (“cijanove ampule”), koje su veoma krhke staklene kuglice, veličine trešnje, i sadrže 0,5-1,0 g. HCN u tečnom stanju. Stavljaju se kao mamac u meso, i kad životinja zagrize mamac, smrvi ampulu, HCN počinje isparavati u usnoj duplji, to udiše i umire.

Soli cijanovodonične kiseline, cijanidi, primjenjuju se za dezinsekciju i dezinfekciju stanova, magazina, insekata na voću. Smrtna doza za čovjeka Na-cijanidom je 150 mg, a K-cijanida 200 mg.

Trovanja cijanovim jedinjenjima većinom su samoubilačka, rjeđe su ubilačka ili zadesna. U drugom svjetskom ratu, u koncentracionim logorima, vršena su ubijanja sa cijanovim spojevima CycloneB.

Cijanovodonična kiselina djeluje tako, što inhibira enzimski sistem citohrom oksidaze i dovodi do asfiksije, odnosno tkivima oduzima sposobnost da prima kiseonik (hipoksidoza tkiva). Sa hemoglobinom stvara čvrst spoj cijan Hb.

PERAKUTNO TROVANJE - kod masivne inhalacije otrova, “apoplektično trovanje”, uz vrisak i pad završavaju se smrću za nekoliko sekundi ili minuta (perakutno trovanje).

AKUTNO TROVANJE – Kod slabijih doza i manje koncentracije otrova, kliničke pojave imaju sporiji tok. Navala krvi u glavu, glavobolja, povraćanje, smetnje u radu srca, vida kasnije grčevi, pad krvnog pritiska, koma, prestanak disanja i smrt u toku prvog sata, ili u toku prvih 24 sata.

Dijagnoza trovanja sa HCN može se prepoznati,
- uz anamnestične podatke,
- po ružičastoj boji kože, koja kontrastira sa pojavom gušenja, i
- po mirisu na gorke bademe.

Anatomno patološke promjene kod trovanja cijanovodičnom kiselinom:
- mrtvačke mrlje su otvoreno crvene boje,
- krv je tečna i svijetlo crvene boje (arterijska krv je i u venama, jer kiseonik arterijske krvi nije apsorbovan od tkiva).
- Vidljive sluznice usana i usne duplje su svijetlo crvene boje,
- hiperemija unutrašnjih organa
- subserozni tačkasti i mrljasti krvni podlivi.
- Karaketeristican miris na gorke bademe, naročito kod otvaranja lobanje ili grudnog koša.
- Kod trovanja natrijevim ili kalijevim cijanidom, sadržaj želuca ima alkalnu reakciju.

Kako su cijanova jedinjenja vrlo isparljiva, a u tijelu se brzo raspadaju, to je potrebno dokazivanje otrova i trovanja vršiti vrlo brzo.
- Schönbeinova metoda se sastoji u tome, da traka papira natopljena u alkoholnu otopinu guajakove smole 2% i CuSO4, stavljena u usnu duplju, ili po otvaranju grudnog koša stavljena iznad grudnih organa, poplavi.
- Isto tako reagens papir natopljen benzidin acetatom i Cu-acetatom, u prisustvu HCN poplavi (Gestaldi).

UGLJEN DIOKSID (CO2)

Nalazi se u vazduhu 0,03-0,04 vol.%, a u izdahnutom vazduhu 5-6%.
Bez boje je i mirisa, teži od vazduha, specifične težine oko 1,50.
Oslobađa se pri fermentaciji vina, hrane, stvara se pri trulenju organskih materija u grobnicama, septičkim jamama, bunarima, kanalima. Upotrebljava se mnogo danas u čvrstom stanju u obliku “suhog leda”, u histološkim laboratorijama za smrzavanje i fiksiranje tkiva.

- Prvi simptomi se javljaju kod koncentracije od 2-3% CO2 u inspiriranom vazduhu, a
- kod koncentracije 5-6% glad za kiseonikom je izraženija.
- Kod daljnjeg porasta CO2 koža i vidljive sluznice su cijanotične,
- Zatim nastupa opijenost, onesvješćenje, koma i smrt.

Patološko-anatomski nalaz nije karakterističan, postoje samo izraženi znaci asfiksije.

Prva pomoć sastoji se u iznošenju na svjež vazduh i davanju vještačkog disanja unesrećenom.

Po potrebi za analizu uzima se uzorak vazduha (napumpa se lopta na licu mjesta i zapuši),
ili nalaženje CO2 u zraku vrši se pomiču Bregerovih cjevčica.
Plamen svijeće se gasi pri koncentraciji CO2 od 8-10%.[/lang_ba]

Shortlink: